BAZA ROŚLIN

Pomidor

Pomidor to ciepłolubne warzywo uprawiane w gruncie, donicach, tunelu foliowym i szklarni. Najlepiej rośnie w pełnym słońcu, żyznej ziemi i przy regularnym podlewaniu pod korzeń. W uprawie najczęściej szkodzi mu przesuszenie, przelanie, moczenie liści oraz zbyt gęste sadzenie.

Karta rośliny Podstawy pielęgnacji

Pomidor – karta rośliny

Typ rośliny

Roślina jednorocznaWarzywo

Miejsce uprawy

GruntPodwyższona grządkaSzklarniaTunel foliowy

Częste problemy

Choroby grzyboweMszycePrzędziorkiPrzelaniePrzesuszenieSłaby wzrostZwijanie liści

Odporność

Nie zimuje w gruncieWrażliwa na przelanieWrażliwa na przymrozkiWrażliwa na wiatr

Podlewanie

Częste podlewanieLubi wilgotne podłożeNie znosi przelaniaRegularne podlewanie

Podłoże

Lekka i przepuszczalnaPróchniczaWilgotnaŻyzna

Stanowisko

Pełne słońceSłońceStanowisko ciepłeStanowisko osłonięteStanowisko przewiewne

Trudność uprawy

Średnia

Uprawa w donicy

Możliwa uprawa w donicy

Uprawa w donicy

Do ogrodu bez chemiiDo warzywnikaRoślina użytkowa

Pomidor – najważniejsze zasady pielęgnacji

Pomidor to jedno z najchętniej uprawianych warzyw w ogrodach, tunelach i na balkonach. Daje dużo satysfakcji, bo owoce z własnej uprawy mają zupełnie inny smak niż te kupowane w sklepie. Nie jest jednak rośliną całkiem bezobsługową — potrzebuje słońca, ciepła, żyznej ziemi, regularnego podlewania i dobrego przewiewu.Najlepsze efekty daje uprawa w miejscu słonecznym i osłoniętym, ale nie dusznym. Pomidory źle znoszą przymrozki, dlatego do gruntu sadzi się je dopiero wtedy, gdy minie ryzyko chłodnych nocy. W Polsce najczęściej oznacza to drugą połowę maja, choć w chłodniejszych regionach lepiej poczekać kilka dni dłużej.Najczęstszy błąd w uprawie pomidorów to podlewanie „trochę i często” po liściach albo dopuszczanie raz do przesuszenia, raz do zalania. Pomidor lubi wilgoć w strefie korzeni, ale nie lubi stojącej wody i mokrych liści. Stała wilgotność podłoża pomaga ograniczyć pękanie owoców oraz suchą zgniliznę wierzchołkową.

Sadź pomidory w pełnym słońcu. Minimum to około 6–8 godzin światła dziennie, a im chłodniejszy sezon, tym ważniejsze jest ciepłe stanowisko.
Podlewaj pod korzeń, nie po liściach. Mokre liście, zwłaszcza wieczorem, dłużej schną i zwiększają ryzyko chorób grzybowych oraz bakteryjnych.
Utrzymuj równą wilgotność ziemi. Lepiej podlać rzadziej, ale porządnie, niż codziennie symbolicznie zwilżać wierzch podłoża.
Zapewnij podpory. Wysokie odmiany prowadź przy paliku, sznurku lub kratce, żeby pędy nie leżały na ziemi i miały lepszy przewiew.
Nie sadź zbyt gęsto. Przewiew między roślinami ogranicza choroby liści, szczególnie w wilgotne lata.
Regularnie zasilaj rośliny po przyjęciu się rozsady. Pomidor jest żarłoczny, ale przenawożenie azotem daje dużo liści i mniej owoców.
Stosuj zmianowanie. Nie sadź pomidorów rok po roku w tym samym miejscu ani bezpośrednio po innych warzywach psiankowatych, jeśli w poprzednim sezonie były choroby. W integrowanej ochronie zaleca się kilkuletnią przerwę w uprawie pomidora na tym samym stanowisku.

Pomidor – jakie stanowisko i miejsce uprawy?

Pomidor najlepiej rośnie w pełnym słońcu. Stanowisko powinno być ciepłe, osłonięte od silnego wiatru, ale jednocześnie przewiewne. To ważne rozróżnienie: pomidor nie lubi zimnego przeciągu, ale nie powinien rosnąć w dusznym, wilgotnym zakątku, gdzie liście długo schną po deszczu.W gruncie najlepiej sprawdza się miejsce słoneczne, z żyzną ziemią i łatwym dostępem do wody. Pomidory sadzone przy ścianie, płocie lub w zacisznym warzywniku często rosną lepiej, bo mają więcej ciepła. Trzeba tylko pilnować, aby nie były zbyt ściśnięte.W tunelu foliowym i szklarni pomidory plonują zwykle wcześniej i stabilniej, ale wymagają wietrzenia. Zbyt wysoka wilgotność i brak ruchu powietrza sprzyjają chorobom oraz problemom z zapylaniem. W ciepłe dni tunel powinien być otwierany, a rośliny nie powinny dotykać mokrych ścian folii.Na balkonie pomidory potrzebują minimum dużej donicy, słońca i osłony przed silnym wiatrem. Najlepsze są odmiany koktajlowe, karłowe i typowo balkonowe. Wysokie odmiany też można uprawiać w pojemniku, ale wymagają solidnej podpory i częstszego podlewania.Unikaj cienistych balkonów, ciężkiej gliniastej ziemi, miejsc zalewanych wodą oraz stanowisk po ziemniakach, papryce, bakłażanie i pomidorach z poprzedniego sezonu, szczególnie jeśli występowały choroby.

Pomidor – podłoże i sadzenie

Pomidor lubi ziemię żyzną, próchniczą, przepuszczalną i stale lekko wilgotną. Podłoże powinno zatrzymywać wodę, ale nie może być zbite i mokre jak glina po deszczu. W gruncie warto wcześniej dodać kompost, dobrze rozłożony obornik lub gotowe podłoże do warzyw.

Do donic wybierz dobre podłoże warzywne lub uniwersalne wzbogacone kompostem. Donica musi mieć odpływ, a na dnie warto zrobić warstwę drenażu, zwłaszcza jeśli pojemnik stoi pod gołym niebem. Pomidory w donicy szybciej przesychają i szybciej zużywają składniki pokarmowe niż te w gruncie.

Rozsadę sadzi się do gruntu zwykle po połowie maja, gdy minie ryzyko przymrozków. Do tunelu lub szklarni można sadzić wcześniej, ale tylko wtedy, gdy noce nie są zbyt zimne. Przed sadzeniem rozsadę trzeba zahartować, czyli stopniowo przyzwyczaić ją do słońca, wiatru i niższej temperatury.

Pomidory można sadzić nieco głębiej niż rosły w doniczce. Część łodygi przykryta ziemią może wytworzyć dodatkowe korzenie, co pomaga roślinie lepiej pobierać wodę. Usuń najniższe liście, jeśli miałyby dotykać ziemi.

Rozstaw zależy od odmiany i sposobu prowadzenia. Wysokie pomidory zwykle potrzebują około 50–70 cm między roślinami i więcej miejsca między rzędami. Karłowe odmiany mogą rosnąć gęściej, ale nadal nie warto robić z nich ściany liści, bo brak przewiewu szybko odbija się na zdrowiu roślin.

Pomidor – podlewanie

Pomidory podlewaj regularnie, tak aby ziemia była lekko wilgotna w głębszej warstwie, a nie tylko mokra na powierzchni. Najprościej sprawdzić to palcem: jeśli kilka centymetrów pod powierzchnią ziemia jest sucha, roślina potrzebuje wody.W gruncie podlewanie zależy od pogody. Po posadzeniu rozsady podlewaj częściej, aż rośliny się przyjmą. Później lepiej podlewać rzadziej, ale obficie, tak aby woda dotarła do korzeni. W upały i w czasie zawiązywania owoców zapotrzebowanie na wodę wyraźnie rośnie.W donicy pomidory podlewa się częściej, czasem codziennie w czasie upałów. Mały pojemnik bardzo szybko wysycha, dlatego dla pomidora lepsza jest duża donica niż dekoracyjna, ale płytka osłonka. Donica powinna mieć odpływ, bo korzenie nie mogą stać w wodzie.Najważniejsze jest podlewanie pod korzeń. Nie polewaj liści, kwiatów i owoców, jeśli nie musisz. Woda na liściach ułatwia rozwój chorób, szczególnie gdy rośliny są gęste albo podlewane wieczorem.Nieregularne podlewanie może powodować pękanie owoców oraz suchą zgniliznę wierzchołkową, czyli ciemne, zapadnięte plamy na spodzie pomidora. Ten problem często wynika nie z braku wapnia w glebie, ale z tego, że roślina nie może go pobierać przez wahania wilgotności.

Pomidor – nawożenie

Pomidor potrzebuje żyznej ziemi i regularnego dokarmiania, szczególnie od momentu intensywnego wzrostu i zawiązywania owoców. Najlepiej zacząć od dobrego przygotowania podłoża: kompost, dobrze rozłożony obornik lub nawóz organiczny pod warzywa to bardzo dobra baza.Po posadzeniu daj roślinom czas na przyjęcie się. Potem można rozpocząć nawożenie nawozem do pomidorów lub warzyw owocujących. Takie nawozy zwykle mają więcej potasu, który wspiera kwitnienie, zawiązywanie i dojrzewanie owoców.Unikaj przenawożenia azotem. Jeśli pomidor ma grube, ciemnozielone liście, mocno rośnie, ale słabo kwitnie i słabo owocuje, może dostawać zbyt dużo azotu. Dużo liści to nie zawsze dobry znak — w uprawie pomidora chodzi o równowagę między wzrostem a plonem.W donicach nawożenie jest ważniejsze niż w gruncie, bo składniki szybciej się wypłukują. Lepiej stosować mniejsze dawki regularnie niż jedną dużą porcję nawozu. Zawsze trzymaj się zaleceń na opakowaniu, zwłaszcza przy nawozach mineralnych.

Pomidor – kalendarz pielęgnacji

Siew
Nasiona pomidorów wysiewa się najczęściej w marcu lub na początku kwietnia, zależnie od planowanego terminu sadzenia. Rozsada potrzebuje jasnego miejsca, ciepła i umiarkowanego podlewania. Zbyt wczesny siew bez dobrego światła często daje wyciągnięte, słabe sadzonki.

Pikowanie
Gdy siewki mają pierwsze liście właściwe, można je przepikować do osobnych doniczek. Sadzonki sadzi się nieco głębiej, aby były stabilniejsze. Podlewaj ostrożnie, bo młode rośliny łatwo uszkodzić przelaniem.

Hartowanie
Na 7–14 dni przed sadzeniem na zewnątrz stopniowo wynoś rozsadę na dwór. Zacznij od krótkiego pobytu w cieniu i osłoniętym miejscu, potem stopniowo zwiększaj czas oraz ilość słońca. Nie wystawiaj młodych pomidorów od razu na pełne słońce i wiatr.

Sadzenie do gruntu
Do gruntu sadź pomidory zwykle po połowie maja, gdy minie ryzyko przymrozków. W tunelu lub szklarni termin może być wcześniejszy, ale zależy od temperatury nocą. Po posadzeniu podlej rośliny porządnie i od razu przygotuj podpory.

Prowadzenie i podlewanie
Od czerwca pomidory szybko rosną, więc wymagają podwiązywania, usuwania nadmiaru pędów bocznych u odmian wysokich i regularnego podlewania. W czasie upałów szczególnie pilnuj donic, bo potrafią przeschnąć w jeden dzień.

Kwitnienie i zawiązywanie owoców
W okresie kwitnienia pomidory potrzebują stałej wilgotności i dobrego przewiewu. W tunelu warto delikatnie potrząsać roślinami lub sznurkami, aby wspomóc osypywanie pyłku. Zbyt wysoka temperatura i duszne powietrze mogą pogarszać zawiązywanie owoców.

Zbiory
Owoce zbiera się, gdy są wybarwione, jędrne i łatwo odchodzą od szypułki. Wiele odmian można zbierać stopniowo od lipca do jesieni. Pod koniec sezonu warto usuwać nowe kwiaty, które i tak nie zdążą wydać dojrzałych owoców.

Koniec sezonu
Przed przymrozkami zbierz dojrzałe i wyrośnięte zielone owoce. Zielone pomidory można często dojrzeć w domu, jeśli są już odpowiednio rozwinięte. Chore resztki usuń z grządki i nie sadź pomidorów w tym samym miejscu w kolejnym sezonie.

Pomidor – najczęstsze problemy

Żółte liście

Żółknięcie liści może mieć wiele przyczyn: naturalne starzenie dolnych liści, niedobory składników, przelanie, przesuszenie, zbyt zimną ziemię albo choroby. Jeśli żółkną głównie najstarsze liście przy ziemi, a roślina poza tym dobrze rośnie, nie zawsze jest to powód do paniki.

Najpierw sprawdź podlewanie i ziemię. Jeśli podłoże jest stale mokre, ogranicz wodę i popraw odpływ. Jeśli jest suche na głębokość kilku centymetrów, podlej porządnie. Usuń liście dotykające ziemi i obserwuj, czy problem się rozprzestrzenia.

Więdnięcie

Pomidory więdną najczęściej z powodu braku wody, uszkodzenia korzeni, przegrzania w donicy albo chorób odglebowych. W upalny dzień lekkie przywiędnięcie może się zdarzyć, ale roślina powinna odzyskać jędrność wieczorem po podlaniu.

Jeśli pomidor więdnie mimo wilgotnej ziemi, problem może być poważniejszy. Sprawdź, czy donica nie stoi w wodzie, czy łodyga przy ziemi nie gnije i czy nie pojawiają się plamy na liściach. Nie dolewaj wody automatycznie, bo przy gnijących korzeniach pogorszysz sytuację.

Pękanie owoców

Pękanie owoców pojawia się często po okresie suszy i nagłym obfitym podlaniu albo po intensywnych deszczach. Skórka nie nadąża za szybkim wzrostem miąższu i pęka. Niektóre odmiany są na to bardziej podatne niż inne.

Pomaga ściółkowanie i równe podlewanie. Nie dopuszczaj do mocnego przesuszenia, a potem zalewania roślin dużą ilością wody. Owoce z pęknięciami najlepiej szybko zebrać i zużyć, zanim zaczną pleśnieć.

Sucha zgnilizna wierzchołkowa

To ciemna, zapadnięta plama na spodzie owocu. Nie jest to typowa choroba zakaźna, tylko zaburzenie fizjologiczne związane z problemem pobierania wapnia, najczęściej nasilane przez nieregularne podlewanie, stres suszy i zbyt szybki wzrost.

Usuń uszkodzone owoce i ustabilizuj podlewanie. Ściółkuj ziemię, nie przesuszaj roślin i unikaj przenawożenia azotem. W donicach pilnuj, żeby podłoże nie przesychało do zera między podlewaniami.

Słaby wzrost

Słaby wzrost może wynikać z zimna, ubogiej ziemi, małej donicy, zbyt małej ilości słońca lub uszkodzenia korzeni. Pomidory sadzone za wcześnie do chłodnego gruntu często długo stoją w miejscu.

Daj roślinie ciepłe stanowisko, żyzne podłoże i czas na przyjęcie się. W donicy sprawdź, czy pojemnik nie jest za mały. Jeśli pomidor jest blady i słaby, można zasilić go łagodnym nawozem do warzyw, ale nie przesadzaj z dawką.

Plamy na liściach

Plamy na liściach mogą świadczyć o chorobach grzybowych lub bakteryjnych. Zwykle zaczynają się od dolnych liści, zwłaszcza gdy rośliny są mokre, gęsto posadzone i słabo przewiewne.

Usuń porażone liście, podlewaj tylko pod korzeń i popraw przewiew. Nie pracuj przy mokrych roślinach, bo łatwiej przenosić infekcje. Silnie chore rośliny najlepiej usunąć, żeby ograniczyć rozprzestrzenianie problemu.

Pomidor – choroby i szkodniki

Pomidory są podatne na choroby liści, zwłaszcza w wilgotne, ciepłe lata i przy słabym przewiewie. Najlepsza ochrona to profilaktyka: rozsądny rozstaw, podpory, podlewanie pod korzeń, ściółkowanie, usuwanie chorych liści i zmianowanie.

Zaraza ziemniaka na pomidorze

Objawy:
Na liściach pojawiają się nieregularne, brunatne lub wodniste plamy. Choroba może szybko obejmować pędy i owoce, które brunatnieją i gniją. Najczęściej nasila się w wilgotną, ciepłą pogodę.

Przyczyny / warunki sprzyjające:
Długotrwała wilgoć, deszczowa pogoda, mokre liście, słaby przewiew i bliskość porażonych ziemniaków.

Co zrobić:
Usuń porażone liście, popraw przewiew i nie podlewaj po liściach. Silnie chore rośliny usuń z uprawy. W latach o dużej presji chorób warto wcześniej działać profilaktycznie, zwłaszcza w uprawie gruntowej.

Naturalne sposoby:
Sadź w przewiewnym miejscu, ściółkuj ziemię, usuwaj dolne liście i szybko usuwaj porażone części. W tunelu regularnie wietrz.

Czego unikać:
Nie zostawiaj chorych liści na grządce. Nie podlewaj wieczorem po całej roślinie.

Alternarioza i inne plamistości liści

Objawy:
Na liściach pojawiają się brunatne plamy, często od dolnych partii rośliny. Liście żółkną, zasychają i stopniowo odpadają. Przy silnym porażeniu roślina słabiej karmi owoce.

Przyczyny / warunki sprzyjające:
Wilgotne liście, gęste sadzenie, brak podpór, rozchlapywanie ziemi na dolne liście i uprawa pomidorów w tym samym miejscu przez kolejne lata.

Co zrobić:
Usuń najmocniej porażone liście i popraw przewiew. Podlewaj rano i tylko pod korzeń. Po sezonie usuń resztki roślinne.

Naturalne sposoby:
Pomaga ściółka, większy rozstaw, prowadzenie przy podporach i stopniowe usuwanie liści dotykających ziemi.

Czego unikać:
Nie zagęszczaj roślin i nie kompostuj mocno porażonych części, jeśli kompost nie osiąga wysokiej temperatury.

Szara pleśń

Objawy:
Na pędach, liściach lub owocach pojawia się szarawy, pylący nalot. Tkanki miękną, brunatnieją i gniją. Problem jest częsty w tunelach i szklarniach przy wysokiej wilgotności.

Przyczyny / warunki sprzyjające:
Duszna uprawa, brak wietrzenia, mokre liście, uszkodzenia pędów i zbyt gęste sadzenie.

Co zrobić:
Wietrz tunel, usuń porażone części i ogranicz wilgotność powietrza. Podlewaj rano, żeby rośliny nie stały mokre przez noc.

Naturalne sposoby:
Lepszy rozstaw, usuwanie zbędnych liści, czyste cięcie i szybkie usuwanie porażonych fragmentów.

Czego unikać:
Nie zostawiaj mokrych, zagęszczonych roślin w zamkniętym tunelu.

Mszyce

Objawy:
Mszyce siedzą na młodych pędach, spodniej stronie liści i przy kwiatach. Liście mogą się zwijać, roślina słabiej rośnie, a na liściach pojawia się lepka spadź.

Przyczyny / warunki sprzyjające:
Ciepła pogoda, przenawożenie azotem i dużo delikatnych młodych przyrostów.

Co zrobić:
Przy małej liczbie szkodników spłucz je wodą albo usuń ręcznie. Można zastosować mydło potasowe, pilnując dokładnego pokrycia miejsc, gdzie siedzą mszyce.

Naturalne sposoby:
Wspieraj biedronki, złotooki i bzygi. Nie stosuj silnych oprysków bez potrzeby, bo niszczą też pożyteczne owady.

Czego unikać:
Nie przenawoź azotem i nie czekaj, aż kolonia zajmie całą roślinę.

Przędziorki

Objawy:
Liście jaśnieją, pojawiają się drobne punkciki, a przy silnym porażeniu delikatna pajęczynka. Problem często nasila się w upałach i suchym powietrzu, szczególnie pod osłonami.

Przyczyny / warunki sprzyjające:
Wysoka temperatura, suche powietrze, osłabione rośliny i brak regularnej kontroli spodniej strony liści.

Co zrobić:
Usuń najmocniej porażone liście i regularnie oglądaj rośliny. W uprawie pod osłonami obniż stres cieplny przez wietrzenie i nie dopuszczaj do przesuszenia bryły korzeniowej.

Naturalne sposoby:
Przy małej skali można spłukiwać spodnią stronę liści wodą, ale ostrożnie — pomidory nie lubią długotrwale mokrych liści. Zabieg rób rano, żeby roślina szybko obeschła.

Czego unikać:
Nie trzymaj pomidorów w przegrzanym, suchym tunelu bez wietrzenia.

Mączlik szklarniowy

Objawy:
Po poruszeniu rośliną wylatują drobne białe muszki. Larwy żerują na spodniej stronie liści, liście żółkną, a na powierzchni może pojawiać się lepka spadź.

Przyczyny / warunki sprzyjające:
Uprawa pod osłonami, ciepło, słaby przewiew i zbyt późne zauważenie pierwszych osobników.

Co zrobić:
Kontroluj spodnią stronę liści i stosuj żółte tablice lepowe do monitorowania. Przy małej liczbie szkodników usuwaj porażone liście i stosuj łagodne preparaty dopuszczone do warzyw zgodnie z etykietą.

Naturalne sposoby:
Wietrzenie, higiena uprawy, żółte tablice lepowe i szybkie reagowanie przy pierwszych objawach.

Czego unikać:
Nie ignoruj pierwszych białych muszek w tunelu, bo populacja szybko rośnie.

Najlepsza profilaktyka

Sadź pomidory w słońcu, zachowuj rozstaw, prowadź je przy podporach i podlewaj pod korzeń. Usuwaj dolne liście dotykające ziemi, ściółkuj podłoże i regularnie wietrz tunel lub szklarnię. Nie sadź pomidorów rok po roku w tym samym miejscu, szczególnie po sezonie z chorobami.

Pomidor – z czym sadzić / czego unikać

Pomidory dobrze rosną w warzywniku obok roślin, które nie zabierają im słońca i nie zagęszczają nadmiernie uprawy. W praktyce obok można sadzić bazylię, pietruszkę, sałatę, cebulę, czosnek, nagietek czy aksamitki. Takie sąsiedztwo jest wygodne, bo część tych roślin można zbierać wcześniej, zanim pomidory mocno się rozrosną.Unikaj sadzenia pomidorów tuż obok ziemniaków. Obie rośliny należą do psiankowatych i mogą chorować na podobne choroby, w tym zarazę ziemniaka. Nie sadź pomidorów także rok po roku po pomidorach, papryce, bakłażanie i ziemniakach, jeśli masz możliwość zmiany stanowiska.Dobrym sąsiedztwem są rośliny o podobnych wymaganiach świetlnych, ale niekonkurujące mocno o miejsce. Przy pomidorach nie sprawdzą się rośliny wysokie i ekspansywne, które zacienią krzaki albo utrudnią przewiew.

Pomidor – rozmnażanie

Najprostszy sposób rozmnażania pomidorów to wysiew nasion. Nasiona wysiewa się do pojemników w domu lub szklarni, a potem pikuje i sadzi jako rozsadę. Dla początkujących najłatwiejsze jest kupienie gotowej rozsady albo wysiew kilku sprawdzonych odmian koktajlowych.

Pomidory można też rozmnażać z sadzonek pędowych, na przykład z usuwanych pędów bocznych. Taki pęd można ukorzenić w wodzie lub lekkim podłożu. To ciekawa metoda, ale w amatorskiej uprawie najczęściej stosuje się ją wtedy, gdy chcemy szybko powielić zdrową roślinę.

Jeśli zbierasz nasiona z własnych pomidorów, pamiętaj, że odmiany mieszańcowe F1 mogą nie powtórzyć cech rośliny matecznej. Do zbioru nasion najlepsze są odmiany ustalone, zdrowe i dobrze wyrośnięte.

Pomidor – zbiór i wykorzystanie

Pomidory zbiera się, gdy owoce są wybarwione, jędrne i mają typowy dla odmiany kolor. Nie wszystkie pomidory są czerwone — są też odmiany żółte, pomarańczowe, różowe, zielone, czarne i pasiaste. Dlatego dojrzałość oceniaj według odmiany, a nie tylko według koloru czerwonego.

Owoce najlepiej zbierać regularnie. To odciąża roślinę i ogranicza ryzyko pękania oraz gnicia przejrzałych pomidorów. Pomidory z pęknięciami warto zużyć szybko.

Pomidory nadają się do jedzenia na świeżo, na sałatki, kanapki, sosy, zupy, przeciery i przetwory. Odmiany koktajlowe są świetne do podjadania i na balkon, mięsiste do sosów, a duże malinowe do jedzenia na świeżo.

Najlepszy smak mają owoce dojrzewające na roślinie. Pod koniec sezonu, przed przymrozkami, można zebrać większe zielone owoce i pozwolić im dojrzeć w domu.