Jak radzić sobie z chwastami bez chemii w ogrodzie?

Chwasty bez chemii można skutecznie ograniczać przez wyrywanie wraz z korzeniami, regularne motyczenie, ściółkowanie, osłanianie gleby oraz zagęszczanie nasadzeń. Kluczowa jest systematyczność: młody chwast jest znacznie łatwiejszy do usunięcia niż roślina, która zdążyła wytworzyć rozbudowany system korzeniowy i nasiona. W przypadku chwastów wieloletnich, takich jak perz czy podagrycznik, jednorazowe wyrwanie części nadziemnej zazwyczaj nie wystarcza.

Niechemiczne zwalczanie chwastów nie oznacza przy tym, że każdą niepożądaną roślinę musisz usuwać ręcznie przez cały sezon. Skuteczniejsza jest strategia łącząca 2 działania: likwidowanie istniejących chwastów i ograniczanie warunków sprzyjających pojawianiu się kolejnych. Royal Horticultural Society wskazuje między innymi ręczne usuwanie, motyczenie, regularne koszenie, zagłuszanie oraz stosowanie barier jako metody kontroli chwastów bez herbicydów.

Chwasty bez chemii – od czego zacząć?

Pierwszym krokiem powinno być rozpoznanie, z jakim rodzajem chwastów masz do czynienia. Chwasty jednoroczne rozwijają się z nasion, a ich system korzeniowy jest zazwyczaj stosunkowo płytki. W ich przypadku bardzo skuteczne jest wczesne motyczenie i wyrywanie, zanim rośliny zakwitną i wydadzą nasiona. Pozostawienie dojrzałych okazów zwiększa natomiast prawdopodobieństwo pojawienia się nowych siewek.

Więcej pracy wymagają chwasty wieloletnie. Mogą mieć głębokie korzenie, kłącza lub inne organy pozwalające im odrastać po uszkodzeniu części nadziemnej. Jeśli zetniesz wyłącznie liście, roślina może ponownie rozpocząć wzrost. RHS zaleca w takich przypadkach usuwanie możliwie dużej części systemu korzeniowego, a gdy jest to niewykonalne – powtarzane ścinanie lub długotrwałe zagłuszanie roślin.

Praktycznie oznacza to, że pojedynczy młody chwast pomiędzy sałatą możesz po prostu wyrwać. Jeśli na zaniedbanym fragmencie działki występuje zwarty łan wieloletnich chwastów, skuteczniejsze może okazać się połączenie mechanicznego usuwania z długotrwałym przykryciem powierzchni. Dobór metody do rodzaju chwastu ogranicza niepotrzebną pracę i zmniejsza ryzyko szybkiego odrastania roślin.

Jak prawidłowo wyrywać chwasty ręcznie?

Ręczne pielenie jest najprostszą metodą zwalczania chwastów bez stosowania środków chemicznych. Najłatwiej usuwać rośliny, gdy podłoże jest lekko wilgotne, a nie twarde i przesuszone. Chwyć chwast możliwie blisko powierzchni ziemi i wyciągaj go powoli, ograniczając ryzyko urwania korzenia. Przy gatunkach głęboko korzeniących się warto użyć widełek lub specjalnego wyrywacza.

W przypadku chwastów jednorocznych usunięcie całej młodej rośliny zazwyczaj rozwiązuje problem danego egzemplarza. Sytuacja wygląda inaczej przy roślinach wieloletnich, których fragmenty pozostawione w ziemi mogą umożliwić regenerację. RHS rekomenduje przy głęboko korzeniących się chwastach użycie widełek ręcznych, a przy większych, dobrze rozwiniętych okazach – wideł ogrodowych lub szpadla w celu wydobycia możliwie dużej części korzeni.

Wyobraź sobie mniszka rosnącego pomiędzy roślinami ozdobnymi. Pociągnięcie za same liście może spowodować urwanie części podziemnej i późniejsze odrastanie rośliny. Lepszym rozwiązaniem będzie podważenie korzenia odpowiednim narzędziem i wyciągnięcie go możliwie w całości. Taka metoda wymaga więcej pracy przy pierwszym pieleniu, lecz ogranicza konieczność wielokrotnego powracania do tego samego chwastu.

Nie odkładaj pielenia do momentu, gdy chwasty zakwitną. Młode siewki są niewielkie, mają słabiej rozwinięte korzenie i można je szybko usunąć. Duży chwast konkuruje już z uprawianymi roślinami o wodę, światło i składniki mineralne. Jeśli dodatkowo wytworzy dojrzałe nasiona, problem może pojawić się ponownie w następnych miesiącach lub sezonach.

Motyczenie chwastów – kiedy daje najlepsze efekty?

Motyka sprawdza się szczególnie dobrze na grządkach warzywnych i pomiędzy rzędami roślin. Jej zadaniem jest płytkie podcinanie młodych chwastów tuż pod powierzchnią ziemi. Zabieg najlepiej wykonywać regularnie, zanim niepożądane rośliny osiągną duże rozmiary. RHS rekomenduje motyczenie siewek podczas ciepłej, suchej lub wietrznej pogody, gdy odsłonięte korzenie mogą szybko wyschnąć.

Dużą zaletą tej metody jest szybkość. Zamiast wyciągać ręcznie 100 niewielkich siewek pomiędzy rzędami cebuli, możesz płytko przeciąć ich korzenie podczas jednego przejścia motyką. Trzeba zachować ostrożność blisko roślin uprawnych, szczególnie młodych warzyw. Zbyt głębokie lub niedokładne prowadzenie narzędzia może uszkodzić ich korzenie i łodygi.

Motyczenie nie jest natomiast uniwersalnym sposobem na każdy chwast. Przy gatunkach wieloletnich posiadających rozbudowane organy podziemne samo usuwanie części nadziemnej może wymagać wielu powtórzeń. W takiej sytuacji należy wydobywać korzenie lub konsekwentnie osłabiać roślinę poprzez kolejne cięcia i zagłuszanie.

Dobrym nawykiem jest krótki przegląd warzywnika co 5–7 dni w okresie intensywnego wzrostu. Usunięcie niewielkich siewek zajmie mniej czasu niż ratowanie grządek po kilku tygodniach zaniedbania. Nie dopuszczasz również do sytuacji, w której chwasty zaczynają górować nad młodymi warzywami.

Ściółkowanie jako sposób na chwasty bez chemii

Ściółkowanie polega na przykryciu powierzchni ziemi materiałem ograniczającym dostęp światła do kiełkujących chwastów. Możesz wykorzystać między innymi kompost, korę lub zrębki drzewne, dopasowując materiał do miejsca i rodzaju uprawy. Ściółka pełni również inne funkcje: pomaga ograniczać utratę wilgoci z gleby i chroni jej powierzchnię.

Warstwa nie może być jednak symboliczna. RHS wskazuje, że do zagłuszania chwastów na rabatach można wykorzystywać około 10–20 cm kory lub zrębków, natomiast w zaleceniach dotyczących corocznego ściółkowania organicznego pojawia się warstwa co najmniej około 5 cm. Odpowiednia grubość zależy zatem od materiału i celu zabiegu.

Przed rozłożeniem ściółki usuń rozwinięte chwasty, szczególnie wieloletnie. Następnie rozprowadź materiał równomiernie, nie zasypując podstaw pędów, pni ani koron roślin. Zbyt gruba warstwa organicznego materiału stykająca się bezpośrednio z pędami może tworzyć niekorzystne warunki i zwiększać ryzyko gnicia.

Przykładowo na rabacie z krzewami ozdobnymi najpierw usuń chwasty wraz z korzeniami, a dopiero później zastosuj odpowiednio grubą warstwę zrębków. W porównaniu z pozostawieniem odkrytej gleby zmniejszysz powierzchnię dostępną dla kiełkujących chwastów. Ściółkę trzeba później kontrolować i w razie potrzeby uzupełniać.

Czy karton pomaga zwalczać chwasty?

Karton może być skuteczną barierą ograniczającą chwastom dostęp do światła. Metodę wykorzystuje się przede wszystkim na pustych grządkach oraz podczas zakładania nowych powierzchni uprawnych. Arkusze powinny zachodzić na siebie, aby chwasty nie wyrastały w szczelinach. Trzeba również usunąć taśmy, zszywki i inne elementy opakowania, zanim karton trafi do ogrodu.

W metodzie „no dig” karton można przykryć grubą warstwą materii organicznej. RHS przy zakładaniu nowej grządki zaleca podwójną warstwę zachodzącego na siebie kartonu i około 10–15 cm organicznej ściółki. Materiał odcina światło, natomiast ściółka obciąża karton i tworzy powierzchnię przyszłej grządki.

Nie oznacza to, że karton automatycznie likwiduje każdy problem z chwastami. Silne chwasty wieloletnie mogą wymagać wcześniejszego usunięcia i późniejszej kontroli. Jeśli pozostawisz szczeliny pomiędzy arkuszami, rośliny mogą znaleźć drogę do światła. Powierzchnię trzeba zatem obserwować i szybko usuwać pojedyncze odrosty.

Jak ograniczyć chwasty przez odpowiednie sadzenie roślin?

Jednym z najbardziej praktycznych sposobów zapobiegania zachwaszczeniu jest ograniczenie powierzchni nagiej ziemi. Wolna przestrzeń pomiędzy roślinami zapewnia chwastom dostęp do światła i miejsce do rozwoju. Gdy rabata jest rozsądnie wypełniona odpowiednio dobranymi roślinami, liczba dogodnych stanowisk dla nowych siewek maleje. RHS wskazuje rośliny okrywowe jako jeden ze sposobów ograniczania kiełkowania chwastów.

Nie należy jednak rozumieć tej zasady jako sadzenia roślin maksymalnie blisko siebie. Każdy gatunek potrzebuje określonej przestrzeni dla korzeni i części nadziemnych. Nadmierne zagęszczenie może pogorszyć dostęp światła i cyrkulację powietrza. Właściwym rozwiązaniem jest planowanie rabaty tak, aby po osiągnięciu docelowych rozmiarów roślin pozostawało możliwie mało niepotrzebnej, odkrytej powierzchni.

Przykładem może być szeroka rabata pod krzewami, na której każdego roku pojawiają się liczne chwasty. Zamiast pozostawiać pomiędzy krzewami duże połacie pustej ziemi, można zastosować odpowiednie rośliny okrywowe i ściółkę. Połączenie 2 metod działa profilaktycznie, zamiast ograniczać pielęgnację wyłącznie do ciągłego wyrywania kolejnych siewek.

Jak pozbywać się chwastów z kostki i ścieżek?

Chwasty pojawiające się pomiędzy kostką brukową, płytami i obrzeżami wymagają nieco innego podejścia niż rośliny na rabatach. Możesz usuwać je mechanicznie za pomocą wąskiego noża do pielenia, skrobaka lub innego narzędzia przeznaczonego do czyszczenia szczelin. RHS wymienia specjalne noże z zakrzywioną końcówką jako narzędzia przydatne właśnie pomiędzy płytami nawierzchni.

Najlepiej usuwać rośliny, zanim wytworzą nasiona. Samo urwanie liści ponad kostką poprawia wygląd nawierzchni tylko na krótki czas, jeśli korzeń pozostaje nienaruszony. Przy pojedynczych chwastach warto wyciągać możliwie dużą część rośliny. Przy większej powierzchni potrzebne będą regularne powtórzenia.

Po oczyszczeniu nawierzchni sprawdź również stan szczelin. Ubytki materiału w spoinach tworzą przestrzenie, w których może gromadzić się materiał organiczny i kiełkować kolejne nasiona. Mechaniczne usunięcie chwastów połączone z właściwą konserwacją nawierzchni daje bardziej trwały rezultat niż okresowe ścinanie samych części nadziemnych.

Czy sól i ocet to dobry sposób na chwasty?

Domowy preparat nie staje się automatycznie bezpieczny dla ogrodu tylko dlatego, że jego składniki znajdują się w kuchni. Jeśli twoim celem jest pielęgnacja gleby i roślin bez herbicydów, znacznie bardziej przewidywalne są metody mechaniczne, ściółkowanie i ograniczanie dostępu światła. Pozwalają działać bez wprowadzania do podłoża przypadkowo dobranych roztworów.

Szczególną ostrożność zachowaj przy soli. Wprowadzanie dużej ilości soli do gleby może pogarszać warunki wzrostu roślin, a preparat zastosowany obok rabaty nie rozpoznaje granicy pomiędzy chwastem a rośliną, którą chcesz zachować. Podobny problem dotyczy nieselektywnego działania preparatów nanoszonych bezpośrednio na zielone części roślin.

Zamiast przygotowywać mieszankę soli, octu i innych składników, wyjmij chwast z korzeniem albo odetnij mu dostęp do światła. Na niewielkiej powierzchni mechaniczne usunięcie jest bardzo precyzyjne. Na dużej rabacie praktyczniejszym rozwiązaniem będzie połączenie pielenia ze ściółkowaniem.

Jak walczyć z uporczywymi chwastami wieloletnimi?

Uporczywe chwasty wieloletnie wymagają konsekwencji, ponieważ dysponują zapasem energii w częściach podziemnych. Jednorazowe skoszenie lub wyrwanie liści może nie zlikwidować rośliny. Najskuteczniejszym podejściem bez herbicydów jest wydobycie możliwie dużej części systemu podziemnego albo regularne pozbawianie chwastu części zielonych. Brak liści ogranicza możliwość prowadzenia fotosyntezy i przy konsekwentnym powtarzaniu zabiegu osłabia roślinę.

Nie rozdrabniaj bez potrzeby podziemnych części chwastów podczas intensywnego przekopywania gleby. Przy gatunkach zdolnych do regeneracji z fragmentów może to utrudnić późniejsze usuwanie. Zamiast agresywnego przekopywania całej rabaty lepiej lokalnie podważać korzenie i kłącza, starając się wydobywać je w możliwie dużych fragmentach.

W mocno zachwaszczonym miejscu możesz zastosować również długotrwałe zagłuszanie. Karton i gruba ściółka sprawdzą się lepiej na powierzchni przeznaczonej do przebudowy niż pomiędzy gęsto rosnącymi bylinami. Przy istniejącej rabacie bezpieczniejsze może być systematyczne punktowe usuwanie chwastów. Metodę zawsze trzeba dostosować do tego, co rośnie obok.

Co zrobić z wyrwanymi chwastami?

Nie wszystkie wyrwane chwasty trzeba automatycznie wyrzucać. Młode rośliny, które nie wytworzyły nasion i nie mają problematycznych organów umożliwiających łatwe odrastanie, mogą być wykorzystane w odpowiednio prowadzonym kompostowaniu. Znacznie ostrożniej trzeba traktować chwasty z dojrzałymi nasionami oraz uporczywe gatunki wieloletnie. Celem jest niedopuszczenie do ponownego wprowadzenia żywotnego materiału na rabaty.

Jeżeli nie masz pewności, czy twój kompost osiąga warunki pozwalające unieszkodliwić nasiona lub zdolne do regeneracji części roślin, nie dodawaj do niego najbardziej problematycznych chwastów. Rozsianie gotowego kompostu po ogrodzie mogłoby w przeciwnym razie oznaczać rozprowadzenie ich razem z materią organiczną. To przykład sytuacji, w której pozorne wykorzystanie odpadów może stworzyć dodatkową pracę.

Przy pieleniu warto od razu rozdzielać materiał. Młode chwasty bez nasion możesz potraktować inaczej niż rośliny z dojrzałymi kwiatostanami, nasionami czy rozbudowanymi kłączami. Dzięki temu nie musisz później przeglądać całej sterty roślin.

Jak zapobiegać pojawianiu się nowych chwastów?

Najskuteczniejsza długoterminowa strategia polega na ograniczaniu miejsc, w których chwasty mogą swobodnie kiełkować i dojrzewać. Ściółkuj odkrytą ziemię, wypełniaj rabaty odpowiednio dobranymi roślinami oraz reaguj na pojedyncze chwasty, zanim się rozrosną. W przypadku trawników i rabat pomocne jest również utrzymywanie wyraźnych krawędzi, które ograniczają wrastanie trawy w sąsiednie powierzchnie.

Unikaj także niepotrzebnego, głębokiego przekopywania całych grządek. Metoda „no dig” ogranicza regularne odwracanie i rozbijanie gleby, a powierzchnię przykrywa się materią organiczną. RHS wskazuje, że takie podejście ogranicza liczbę chwastów dzięki ściółkowaniu, a pojawiające się pojedyncze rośliny można usuwać ręcznie lub płytko motyczyć.

Prosty system może wyglądać następująco:

1. Raz w tygodniu przejrzyj rabaty i warzywnik.
2. Młode siewki usuń ręcznie lub płytko motyką.
3. Chwasty wieloletnie podważ i wydobądź z możliwie dużą częścią korzeni.
4. Nie dopuszczaj do dojrzewania i rozsiewania nasion.
5. Odkrytą ziemię zabezpiecz właściwie dobraną ściółką.
6. Uzupełniaj materiał, gdy warstwa staje się zbyt cienka.
7. Kontroluj krawędzie trawnika i rabat.

Taki schemat jest skuteczniejszy niż 2–3 duże akcje pielenia w ciągu roku. Regularna kontrola pozwala usuwać chwasty na etapie, gdy wymagają najmniej pracy. Z czasem ograniczasz również liczbę roślin, które zdążą wytworzyć i rozsiać kolejne nasiona.

Najczęściej popełniane błędy przy zwalczaniu chwastów bez chemii

Pierwszym częstym błędem jest urywanie wyłącznie części nadziemnej chwastów wieloletnich i uznawanie pracy za zakończoną. Jeżeli pod ziemią pozostanie zdolny do regeneracji korzeń lub kłącze, roślina może ponownie się pojawić. Podważ chwast odpowiednim narzędziem i wydobądź możliwie dużą część systemu podziemnego. Jeśli nie jest to możliwe, przygotuj się na konsekwentne powtarzanie ścinania, aby stopniowo osłabiać roślinę.

Drugim błędem jest zbyt późne pielenie. Chwast, który zdążył zakwitnąć i wytworzyć dojrzałe nasiona, może zwiększyć skalę problemu. Znacznie łatwiej poświęcić kilka minut na usuwanie młodych siewek co tydzień niż później oczyszczać całą grządkę. Regularność ma szczególne znaczenie wiosną i latem, gdy wiele gatunków szybko rośnie.

Trzecim problemem jest rozłożenie bardzo cienkiej warstwy ściółki. Kilka rozsypanych garści kory poprawi wygląd powierzchni, lecz może nie zapewnić wystarczającego zacienienia gleby. Materiał należy rozłożyć równomiernie i w grubości dostosowanej do jego rodzaju oraz celu. RHS wskazuje co najmniej około 5 cm przy corocznym ściółkowaniu organicznym, a przy zagłuszaniu chwastów korą lub zrębkami nawet 10–20 cm.

Czwartym błędem jest ściółkowanie mocno zachwaszczonej rabaty bez wcześniejszego przygotowania. Duże chwasty wieloletnie mogą przebić się przez materiał, szczególnie jeśli warstwa jest cienka. Najpierw usuń możliwie dużo korzeni i części nadziemnych. Dopiero później przykryj powierzchnię i obserwuj miejsca, w których pojawiają się nowe odrosty.

Piątym błędem jest stosowanie przypadkowych domowych mieszanek tylko dlatego, że są określane jako „naturalne”. Ocet czy sól nie są metodami mechanicznymi i nie zapewniają selektywnego działania wyłącznie na niepożądane rośliny. Szczególnie stosowanie soli w miejscach przeznaczonych do uprawy może pogorszyć warunki dla innych roślin. Bezpieczniejszą dla gleby strategią jest usuwanie mechaniczne i zagłuszanie.

Szóstym błędem jest intensywne przekopywanie ziemi jako odpowiedź na każdy problem z chwastami. Takie działanie nie zawsze jest konieczne, a przy niektórych chwastach może prowadzić do rozdrobnienia ich części podziemnych. Metody ograniczające naruszanie gleby można połączyć z powierzchniowym ściółkowaniem i punktowym usuwaniem niepożądanych roślin. RHS wskazuje ograniczenie uprawy gleby jako jeden z elementów systemu „no dig”.

Siódmym błędem jest pozostawienie pustej ziemi po dokładnym pieleniu. W ten sposób usuwasz obecne rośliny, lecz nie tworzysz bariery dla kolejnych siewek. Po oczyszczeniu powierzchni warto zastosować ściółkę lub – jeśli charakter rabaty na to pozwala – odpowiednio zaplanowane rośliny okrywowe. Takie połączenie ogranicza konieczność wykonywania tej samej pracy od początku.

Co warto zrobić po usunięciu chwastów bez chemii?

Po pieleniu warto przede wszystkim zabezpieczyć odsłoniętą ziemię. Rozłożenie ściółki ograniczy dostęp światła do części nasion chwastów i pomoże glebie zatrzymywać wilgoć. Materia organiczna może również stopniowo wspierać właściwości podłoża. Regularne ściółkowanie jest dlatego czymś więcej niż sposobem na estetyczne wykończenie rabaty.

W kolejnych tygodniach obserwuj miejsca, z których usunięto szczególnie uporczywe chwasty. Pojedynczy odrost jest znacznie łatwiejszy do usunięcia niż ponownie rozwinięta kępa. Jeśli zobaczysz nowy pęd, zareaguj od razu zamiast czekać do kolejnego generalnego pielenia. W przypadku wieloletnich chwastów taka konsekwencja może być potrzebna przez dłuższy czas.

Sprawdzaj również grubość ściółki oraz krawędzie rabat. Materiał organiczny stopniowo się rozkłada, dlatego z czasem wymaga uzupełnienia. RHS zaleca regularne odnawianie warstwy ściółki, a przy metodzie „no dig” stosowanie około 5 cm materii organicznej w ramach corocznej pielęgnacji grządek.

Najczęściej zadawane pytania na temat chwastów bez chemii

Jak najszybciej pozbyć się chwastów bez chemii?

Na niewielkiej powierzchni najszybsze jest mechaniczne usunięcie chwastów wraz z korzeniami lub płytkie motyczenie młodych siewek. Po oczyszczeniu powierzchni zastosuj ściółkę, aby ograniczyć pojawianie się kolejnych roślin.

Co położyć na ziemię, żeby nie rosły chwasty?

Możesz wykorzystać odpowiednio grubą warstwę ściółki organicznej, na przykład kompost, korę lub zrębki. Przy zakładaniu nowej grządki stosuje się również zachodzące na siebie arkusze kartonu przykryte materią organiczną.

Czy kora zapobiega wyrastaniu chwastów?

Kora ogranicza dostęp światła do powierzchni gleby i może skutecznie hamować rozwój wielu chwastów. Warstwa musi być jednak wystarczająco gruba i okresowo uzupełniana.

Czy karton pod korę pomaga na chwasty?

Tak, karton może stanowić dodatkową warstwę zagłuszającą, szczególnie podczas przygotowywania nowej rabaty lub mocno zachwaszczonego miejsca. Arkusze powinny na siebie zachodzić, a przed zastosowaniem trzeba usunąć taśmy i zszywki.

Kiedy najlepiej wyrywać chwasty?

Chwasty najlepiej usuwać, gdy są młode i nie zdążyły wytworzyć nasion. Ręczne wyciąganie korzeni jest zazwyczaj łatwiejsze z lekko wilgotnej ziemi, natomiast motyczenie młodych siewek najlepiej wykonywać podczas suchej pogody.

Jak pozbyć się chwastów z korzeniami?

Użyj widełek ręcznych, wyrywacza do chwastów lub wideł ogrodowych i podważ korzeń zamiast ciągnąć wyłącznie za liście. Jest to szczególnie ważne w przypadku chwastów wieloletnich, które mogą odrastać z pozostawionych części podziemnych.

Czy można zwalczać chwasty samym koszeniem?

Regularne ścinanie może stopniowo osłabiać część chwastów wieloletnich, jeśli nie pozwala im odbudować części nadziemnej. Wymaga jednak wielu powtórzeń i zwykle działa wolniej niż dokładne usunięcie systemu korzeniowego.

Czy sól jest bezpiecznym sposobem na chwasty?

Sól nie jest dobrym rozwiązaniem na rabatach i innych powierzchniach, na których chcesz później uprawiać rośliny. Nie działa selektywnie wyłącznie na chwast, a jej obecność w podłożu może szkodzić innym roślinom.

Czy chwasty można wrzucać do kompostownika?

Młode chwasty bez dojrzałych nasion można kompostować w odpowiednio prowadzonym systemie. Większej ostrożności wymagają chwasty z nasionami oraz gatunki wieloletnie posiadające części zdolne do ponownego wzrostu.

Jak ograniczyć chwasty na stałe?

Nie da się zagwarantować, że w otwartym ogrodzie nigdy nie pojawi się nowy chwast, ponieważ nasiona mogą być przenoszone między innymi przez wiatr i zwierzęta. Możesz jednak znacząco ograniczyć ich liczbę przez ściółkowanie, rośliny okrywowe, szybkie usuwanie siewek i niedopuszczanie chwastów do rozsiewania nasion.